Jak obronić prace dyplomową

Rozpoczęcie działań związanych z egzaminem dyplomowym wyznacza złożenie pracy do recenzji,
czego formalnym warunkiem jest potwierdzenie przyjęcia pracy przez promotora. Praca jest składana w sekretariacie macierzystego instytutu dyplomanta, w terminie do 1 marca po semestrze zimowym oraz do 15 września po semestrze letnim. Recenzent pracy jest wyznaczany przez v‐dyrektora ds. nauczania, który zwyczajowo prosi promotora o rekomendację w tym zakresie. Przyjęte jest także wcześniejsze uzgadnianie takiej rekomendacji z potencjalnym recenzentem.

Oprócz zapoznania się z treścią pracy i zawartością załączonego nośnika recenzent zwykle spotyka się
z autorem w celu wyjaśnienia wątpliwości i uzyskania dodatkowych informacji umożliwiających
wystawienie rzetelnej oceny. Spotkanie takie służy także na ogół autorskiej prezentacji praktycznych
rezultatów pracy, a jego dodatkowym uczestnikiem może być promotor.
W skład komisji egzaminacyjnej wchodzi przewodniczący, promotor, recenzent i dodatkowa osoba.
Promotor i recenzent przedstawiają przewodniczącemu pisemne recenzje pracy i w razie rozbieżności
dodatkowo uzasadniają swoje oceny. Egzamin dyplomowy trwa około 30 minut i obejmuje krótką
prezentację pracy oraz odpowiedzi na dwa pytania dotyczące przebiegu studiów – po jednym

od recenzenta i dodatkowego członka komisji. W przypadku współautorstwa przewodniczący komisji
decyduje o sposobie organizacji egzaminu, ale regułą jest egzaminowanie każdej osoby oddzielnie.
Prezentacja trwa ok. 10 minut i ma na celu przedstawienie celu, zakresu i najważniejszych rezultatów
pracy, z uwzględnieniem jej głównych uwarunkowań technicznych – np. użytych narzędzi lub metod.
Bezpośrednio po zakończeniu prezentacji członkowie komisji mogą zadawać pytania dotyczące pracy.
Warto zawczasu zastanowić się nad takimi pytaniami i w razie potrzeby przygotować dodatkowe
materiały ułatwiające odpowiedzi. Należy pamiętać, że przewidziany czas wystarcza zaledwie
na omówienie kilku slajdów i szybkie zademonstrowanie wyników praktycznych. Udana prezentacja
zapewnia wysoką ocenę za pierwszą część egzaminu oraz komfort psychiczny dyplomanta w dalszej

części, zatem staranne zaplanowanie i przećwiczenie prezentacji jest podwójnie uzasadnione.
Dodatkowe pytania mogą w zasadzie dotyczyć dowolnego zagadnienia związanego ze studiami,
ale najczęściej są inspirowane tematyką pracy i/lub zainteresowaniami zawodowymi członków
komisji. Warto wcześniej dowiedzieć się o skład komisji i zrekapitulować wiedzę z poszczególnych
obszarów. Zadawane pytania dotyczą zwykle najważniejszych pojęć lub problemów z danej dziedziny
albo odniesień pomiędzy różnymi metodami lub technologiami. W razie potrzeby pytający formułuje
pytania naprowadzające lub w inny sposób moderuje przebieg wypowiedzi. Dobra kondycja
psychiczna dyplomanta jest w tej fazie egzaminu co najmniej równie ważna, jak wiedza.

Ocena z pracy jest uzgodnioną lub uśrednioną oceną z recenzji, zaś ocena z egzaminu jest średnią
z ocen za prezentację i odpowiedzi na pytania. Łączna ocena ze studiów jest wyliczana według wzoru:
0,6*średnia skumulowana ocen ze studiów + 0,3*ocena z pracy dyplomowej + 0,1*ocena z egzaminu

Z uwagi na charakter przedsięwzięcia przygotowywanie pracy dyplomowej ma cechy projektu i od
strony organizacyjnej może być wspomagane z wykorzystaniem technik stosowanych w zarządzaniu
projektami, ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania zakresem, harmonogramem i ryzykiem
podczas planowania i monitorowania prac. W przypadku współautorstwa należy także wziąć pod
uwagę zarządzanie integracją (np. uzgodnić terminologię, narrację i konwencje redakcyjne).
Zaplanowanie działań z podziałem na etapy i określeniem terminów ułatwi uniknięcie znaczących
poślizgów, zaś zdefiniowanie rezultatów (produktów) związanych z poszczególnymi etapami ułatwi
zrealizowanie zamierzonego celu. Z kolei analizowanie zgodności z planem umożliwi odpowiednio
wczesne podjęcie decyzji o intensyfikacji działań, zmianie narzędzi lub metod, a w szczególnych
przypadkach – o zmianie zakresu i/lub tematu pracy dyplomowej.
Przydatnym instrumentem wspomagającym zarówno planowanie i monitorowanie działań,
jak i komunikację między dyplomantem i promotorem jest spis treści. Tytuły sekcji, które łącznie
determinują zakres pracy, poprzez swoją kolejność i hierarchię definiują także jej strukturę logiczną.
Po uzupełnieniu o opisy zawartości poszczególnych sekcji spis treści staje się konspektem, zaś
dodatkowe adnotacje mogą dotyczyć planowanej objętości sekcji w tekście pracy oraz terminów
zakończenia i spodziewanych rezultatów kolejnych etapów. Umożliwia to dość precyzyjne
uzgodnienie merytorycznego kształtu pracy i harmonogramu działań oraz zdefiniowanie punktów
kontrolnych

Tekst pracy jest obowiązkowym rezultatem praktycznym, a jednym z jego podstawowych
parametrów użytkowych jest objętość. Praca zbyt rozbudowana jest nużąca, a konsekwencji
trudniejsza w odbiorze. Z kolei praca zbyt krótka może być niezrozumiała z powodu uproszczeń
lub skrótów myślowych, a niezależnie od tego sam jej rozmiar może wzbudzić wątpliwości
recenzenta. W praktyce 60‐100 stron wydaje się bezpiecznym zakresem objętości.
Oczywiście wynikowy rozmiar dokumentu może być w pewnych granicach sterowany z użyciem
marginesów, interlinii i innych narzędzi redakcyjnych, ale zarówno zbytnie rozrzedzenie, jak i zbytnie
zagęszczenie tekstu negatywnie wpływa na percepcję. Zasadnicze znaczenie dla rozmiaru
ma natomiast właściwie dobrany zakres i zawartość pracy.
Zakres wynika z tematu i zadeklarowanego celu pracy, zaś zawartość – z przyjętego sposobu
opisywania realizacji tego celu. Odpowiednie zdefiniowanie zakresu pozostaje w gestii promotora.
Podobnie jak temat zakres może być zmieniany w trakcie realizacji prac w razie istotnej potrzeby.
Kształtowanie rozmiaru pracy przez zmianę zawartości może polegać na umieszczaniu w tekście
obszernych informacji o użytych narzędziach, komponentach, bibliotekach, protokołach itp.
(gdy celem jest powiększenie objętości) lub ograniczenie tego typu informacji do odwołań
literaturowych z odpowiednimi komentarzami (gdy celem jest zmniejszenie objętości).

Temat pracy może być skorelowany z działalnością badawczą zakładu/instytutu w praca ta
jest realizowana i/lub może wynikać z zainteresowań promotora – niekoniecznie mieszczących się
w nominalnym obszarze działań macierzystej jednostki organizacyjnej. Możliwe jest także
zaproponowanie tematu przez dyplomanta lub dowolna fuzja wymienionych wariantów.
Ostateczny temat nie musi być sformułowany na etapie rozpoczynania pracy, zaś pierwotny temat
może zostać zmieniony, jeśli uzasadniają to ważne okoliczności. W najprostszym przypadku dochodzi
do uszczegółowienia pierwotnego tematu. Nieco bardziej ryzykowne jest wybranie innego tematu
w ramach tego samego obszaru. Zwykle możliwe jest wtedy wykorzystanie przez dyplomanta części
wyników dotychczasowych prac, a co najmniej rezultatów przeprowadzonego przeglądu literatury
Najgorszym wariantem jest wybór nowego tematu spoza pierwotnego obszaru zainteresowania,
co w zasadzie przekreśla rezultatów wcześniejszych prac dyplomanta. Taki scenariusz może wynikać
ze zmiany promotora, wstrzymania finansowania prac lub innych równie drastycznych okoliczności.
Z punktu widzenia procesu dydaktycznego przedmiotem oceny jest przede wszystkim metodyczna
i/lub technologiczna poprawność działań dyplomanta. Praca dyplomowa jest w gruncie rzeczy
pretekstem do zaprezentowania potencjału intelektualnego i warsztatu pracy dyplomanta,
ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności rozwiązywania problemów oraz korzystania ze źródeł.
W tym sensie temat pracy ma znaczenie drugorzędne, a negatywny wynik pracy (np. odrzucenie
hipotezy, wykazanie nieprzydatności metody itp.) nie przesądza o jej negatywnej ocenie.
Określając zakres pracy należy wskazać oczekiwane rezultaty teoretyczne i praktyczne oraz
realistycznie ocenić możliwość ich osiągnięcia w założonym czasie. W przypadku produktów
technicznych należy zidentyfikować lub sformułować związane z nimi wymagania, przy czym
pochodzenie tych wymagań jest zwykle powiązane z genezą tematu pracy.

Praca inżynierska a praca magisterska
Podobieństwa i różnice pomiędzy pracą inżynierską i magisterską najlepiej oddają kryteria oceny
wskazane w formularzach recenzji.
Wspólne kryteria to:
• czy zakres i wyniki prac odpowiadają postawionym wymaganiom,
• czy forma pracy (układ treści, poprawność językowa, redakcja, ilustracje, terminologia, wykaz
źródeł) odpowiada wymaganiom stawianym publikacjom naukowo‐technicznym.
W przypadku pracy inżynierskiej oceniane jest ponadto:
• czy analiza źródeł jest odpowiednia do zadania dyplomowego,
• czy dyplomant wybrał odpowiednie narzędzia inżynierskie do wykonania zadania i czy wykazał
umiejętność ich wykorzystania,
• jaki jest praktyczny rezultat pracy.
Natomiast w przypadku pracy magisterskiej:
• czy analiza źródeł jest wyczerpująca, krytyczna, właściwie skorelowana z tematem dyplomowym,
• czy dobrano właściwe metody dla rozwiązania zapytania dyplomowego i je umiejętnie wykorzystano,
• czy sformułowano prawidłowe wnioski,
• na czym polega samodzielny wkład dyplomanta.
Innymi słowy każda praca dyplomowa powinna być napisana na temat, z sensem i starannie,
a ponadto w przypadku pracy inżynierskiej oceniane są przede wszystkim aspekty technologiczne,
zaś w przypadku pracy magisterskiej – aspekty metodyczne i badawcze (o ile występują)